Besin alerjisi nedir, belirtileri nelerdir?
Günlük tükettiğimiz besinlere bağlı ortaya çıkan reaksiyonlara, İSTENMEYEN BESİN REAKSİYONLARI denir. Bu reaksiyonlar, immünolojik (besin alerjileri) ve immünolojik olmayan (besin intoleransları) olarak ikiye ayrılır. Aralarındaki kritik farklardan birisi, alerjide (immünolojik) besinin çok küçük bir miktarı bile (bir damla süt) hayati tehlike yaratabilirken, intoleransta (non-immünolojik) genellikle "eşik değer" vardır (yani bir bardak süt dokunmazken, iki bardak içmek sorun yaratabilir.). Besin intoleransı belirtileri; bulantı, kusma, karın ağrısı, midede şişkinlik hissi, gaz, karında kramp tarzı ağrılar, yemek borusunda yanma hissi, ishal, baş ağrısı, huzursuzluk ve sinirlilik hali olabilir. Besin alerjisi belirtileri aşağıda ayrıntılı olarak tanımlanmıştır.
Erken tip (IgE aracılı) besin alerjisinin gelişimi, bağışıklık sistemimizin besinlerdeki proteinleri tehdit unsuru olarak algılayıp bunlara karşı IgE tipi antikorlar üretmesi ile başlar. Duyarlı olan bireyler aynı besinle karşılaştığında daha önce oluşmuş olan IgE antikorlarına bağlanır ve mast hücrelerinden başlıca histamin olmak üzere birçok maddenin salınmasına neden olur. Klinik bulgular işte bu maddelerin etkisine bağlı olarak gelişmektedir.
Erken tip besin alerjilerinin belirtileri şunlardır:
- Ürtiker (kurdeşen), kaşıntı
- Dudak, dil ve göz kapaklarında şişme (anjioödem)
- Ağız ve boğazda kaşıntı (oral alerji sendromu)
- Kızarıklık (flushing)
- Nefes darlığı, hırıltı, öksürük
- Burun akıntısı, hapşırık
- Gözlerde sulanma ve kızarıklık
- Bulantı, kusma
- Karın ağrısı
- İshal
- Baş dönmesi, halsizlik
- Çarpıntı
⚠Ciddi durum: Anafilaksi (hayati tehlike oluşturabilir)
Geç tip (non-IgE aracılı, T-hücre aracılı) besin alerjisi, bağışıklık sistemimizin IgE dışındaki mekanizmalarına (hücresel immün yanıt) bağlı olarak ta gelişebilir. Klinik bulguları açısından farklılıklar gösterir. Aynı zamanda tanısal süreçleri de farklıdır ve daha zordur.
Geç tip besin alerjilerinin belirtileri şunlardır:
- Kusma
- İshal
- Karın ağrısı
- Şişkinlik
- Bebeklerde kanlı ve mukuslu dışkı
- Reflü benzeri şikayetler
- Beslenme reddi, huzursuzluk
- Kilo alamama / büyüme geriliği
- Egzama (atopik dermatit)
- Kronik cilt döküntüleri
- Yutma güçlüğü
- Gıdaların takılması hissi (özellikle eozinofilik özofajitte)
- Besin alımından saatler sonra gelişen şiddetli kusma (FPIES)
- Sıvı kaybı ve halsizlik
Besin alerjilerini çoğu aşağıdaki besinlere karşı gelişmektedir. Ancak tüketilen her besine karşı alerjik reaksiyonların gelişebileceği unutulmamalıdır.
- İnek sütü
- Yumurta
- Balık
- Yer fıstığı
- Kuruyemişler (fındık, ceviz, antep fıstığı, vb)
- Kabuklu deniz ürünleri
- Soya
- Buğday
- Bakliyatlar
- Susam
Besin alerjileri çocuklarda daha sık görülür. Bazı besinlere karşı gelişen alerjiler zaman içerisinde düzelme eğilimindedir. İnek sütü, yumurta gibi besinlere bağlı alerjiler yaşa bağlı olarak geçebilir, yer fıstığı, balık, kabuklu deniz ürünleri ve kuruyemiş alerjileri çok uzun yıllar hatta yaşam boyu devam edebilir.
