Alerji Rinit (Saman Nezlesi)
Alerjik rinit, burunun içinin alerjik hastalığıdır. Solunum yolu ile burnumuza giren çeşitli alerjenlere karşı burun mukozasında tepki olarak ortaya çıkan bir alerjik iltihaptır. Tipik olarak, burun akıntısı, hapşırık, burunda tıkanıklık ve kaşıntı yapar. Birçok hastanın hayat kalitesini bozan asıl neden burun tıkanıklığıdır. Bazı hastalarda göz alerjisi bulguları da vardır. Alerjik olmayan birçok durumda benzer semptomlar saptanabilir: bunların başlıcaları infeksiyonlar, hormonal dengesizlikler, fiziksel etkenler, anatomik bozukluklar ve bazı ilaçlardır.
3-B) Çocuklarda alerjik rinit tanısı nasıl konur?
Çocuklarda alerjik rinit tanısı, hastanın şikâyetleri, ayrıntılı öykü ve fizik muayene bulgularının birlikte değerlendirilmesi ile konur. Tanı sürecinde en önemli basamaklardan biri, çocuğun belirtilerinin hangi durumlarda ortaya çıktığının dikkatle değerlendirilmesidir.
Alerjik rinitte en sık görülen belirtiler:
- Burun akıntısı
- Burun kaşıntısı
- Sık hapşırma
- Burun tıkanıklığı
- Gözlerde kaşıntı ve sulanma
Bu belirtiler özellikle polen mevsimlerinde, ev tozu ile temas sonrası veya evcil hayvanlarla temas sonrasında artabilir.
Tanıyı doğrulamak ve alerjiye neden olan maddeleri belirlemek için bazı testler yapılabilir.
- Alerji deri testleri (Prick test)
- Alerjik rinit tanısında en sık kullanılan yöntemdir. Deriye çok küçük miktarlarda alerjen verilerek hangi maddelere karşı duyarlılık olduğu belirlenir.
- Kanda alerji testleri (spesifik IgE testleri)
- Bazı durumlarda kan testleri ile de alerjenlere karşı gelişen IgE antikorları ölçülebilir.
- Gerekli durumlarda yapılan diğer incelemeler
- Burun muayenesi ve endoskopik değerlendirme
- Sinüzit gibi diğer hastalıkların dışlanması için görüntüleme yöntemleri
Alerjik rinit tanısının doğru konulması, hem uygun tedavinin başlanması hem de tetikleyici alerjenlerden korunma stratejilerinin belirlenmesi açısından büyük önem taşır.
Çocuklarda alerjik rinit tanısı ve tedavisi Çocuk Alerji ve İmmünoloji uzmanları tarafından değerlendirilmelidir.
3-C) Alerjik rinit nasıl tedavi edilmelidir?
Alerjik rinit tedavisinde amaç, belirtileri kontrol altına almak ve çocuğun yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi genellikle çevresel önlemler, ilaç tedavisi ve bazı hastalarda alerjen immünoterapisi olmak üzere üç temel başlık altında planlanır.
- Çevresel önlemler
Tedavinin ilk basamağı, çocuğun maruz kaldığı alerjenlerin ve tahriş edici maddelerin azaltılmasıdır.
Ev içinde en sık karşılaşılan alerjenler:
- Ev tozu akarları
- Evcil hayvan alerjenleri
- Küf ve mantarlar
Bu nedenle ev ortamının temiz tutulması, nemin azaltılması ve alerjenlerle temasın sınırlandırılması yararlı olabilir. Ayrıca hava kirliliği de alerjik rinit belirtilerini artırabileceğinden özellikle büyük şehirlerde bu konuda dikkatli olunmalıdır.
- İlaç tedavisi
Alerjik rinit tedavisinde kullanılan ilaçlar genellikle burun içine uygulanan spreyler veya ağızdan alınan ilaçlar şeklindedir. İlaç seçimi hastanın belirtilerine ve hastalığın şiddetine göre yapılır.
- Antihistaminikler
- Ağızdan veya burun içine uygulanabilen antihistaminikler, hapşırma, burun kaşıntısı ve burun akıntısı gibi belirtileri azaltarak hastanın yaşam kalitesini artırabilir. Yeni nesil antihistaminiklerde uyku yapıcı etki çok daha azdır.
- Burun içi kortikosteroid spreyler
- Alerjik rinit tedavisinde en etkili ilaç gruplarından biridir. Doğrudan burun içine uygulanır ve burun tıkanıklığı dahil birçok belirtiyi kontrol altına alabilir. Burun içine uygulandıkları için sistemik yan etki riskleri oldukça düşüktür.
- Antilökotrien ilaçlar
- Bazı hastalarda özellikle burun ve göz belirtilerinin azaltılmasında faydalı olabilir.
- Kromonlar
- Burun ve göz içine uygulanabilen güvenli ilaçlardır. Belirtiler üzerinde orta derecede etkili olabilirler.
- Dekonjestanlar
- Burun tıkanıklığını kısa süreli olarak gidermek için kullanılabilir. Ancak uzun süreli kullanımı önerilmez.
- Antikolinerjik ilaçlar
- Özellikle su gibi olan burun akıntısını azaltmada etkili olabilir.
- Sistemik kortikosteroidler
- Çok ağır belirtilerin olduğu nadir durumlarda ve yalnızca uzman doktor kontrolünde kullanılabilir.
- Alerjen immünoterapisi (Alerji aşısı)
Alerjen immünoterapisi, alerjiye neden olan maddelerin belirli aralıklarla ve kontrollü dozlarda verilmesi ile bağışıklık sisteminin bu maddelere karşı duyarlılığını azaltmayı amaçlayan bir tedavi yöntemidir.
Günümüzde immünoterapi enjeksiyon şeklinde veya dil altı damla/tablet şeklinde uygulanabilmektedir. Alerjik rinit tedavisinde etkili olduğu gösterilmiş bir yöntemdir. Ancak olası yan etkiler nedeniyle tedavi mutlaka çocuk alerji ve immünoloji uzmanı tarafından planlanmalı ve takip edilmelidir.
3-D) Alerjik rinit çocuklarda iyi tedavi edilmezse ne olur?
Alerjik rinit yalnızca hapşırık, burun akıntısı ve burun tıkanıklığı gibi klasik belirtilerle sınırlı değildir. Tedavi edilmediğinde çocukların günlük yaşamını ve gelişimini olumsuz etkileyebilir.
Özellikle uzun süren burun tıkanıklığı, çocuğun sürekli ağızdan nefes almasına neden olabilir. Bu durum zamanla:
- Dişlerde şekil bozuklukları
- Diş çürüklerine yatkınlık
- Çene kapanışında bozukluklar
- Yüz gelişiminde değişiklikler
gibi sorunlara yol açabilir.
Alerjik rinit ayrıca orta kulak iltihabına yatkınlığı artırabilir ve bazı çocuklarda tekrarlayan kulak problemlerine neden olabilir.
Burun tıkanıklığı nedeniyle uyku kalitesinin bozulması da sık görülen bir durumdur. Yetersiz ve kalitesiz uyku sonucunda çocuklarda:
- Halsizlik
- Dikkat ve algılama sorunları
- Kaygı ve ruh hali değişiklikleri
- Okul başarısında düşme
gibi sorunlar ortaya çıkabilir.
Bu nedenle alerjik rinitin erken tanınması ve uygun şekilde tedavi edilmesi büyük önem taşır.
Çocukluk çağında alerjik rinit tanı ve tedavisi konusunda en yetkin hekimler Çocuk Alerji ve İmmünoloji uzmanlarıdır. Uzman takibi ile hastalık kontrol altına alınabilir ve çocuğun yaşam kalitesi belirgin şekilde artırılabilir.
