Alerji Nedir? Bulguları Nelerdir?
Alerji, bağışıklık sisteminin normalde zararsız olan bazı maddelere karşı aşırı ve anormal tepki vermesidir. Polenler, ev tozu akarları, bazı besinler, hayvan tüyleri veya ilaçlar bu maddelere örnek olabilir.
Alerjik hastalıklar yeni ortaya çıkmış hastalıklar değildir; ancak son 30–40 yıl içinde görülme sıklıkları belirgin şekilde artmıştır. Günümüzde dünya genelinde milyonlarca insan astım ve diğer alerjik hastalıklarla yaşamaktadır.
Alerjik reaksiyonlar, alerjene duyarlı kişilerde bağışıklık hücrelerinden salınan bazı maddelerin etkisiyle ortaya çıkar. Belirtiler kişiden kişiye ve etkilediği organa göre farklılık gösterebilir. En sık burun, gözler, akciğerler, cilt ve sindirim sistemi etkilenir.
Alerjinin sık görülen belirtileri
- Burun akıntısı, burun kaşıntısı ve hapşırma
- Öksürük, hışıltı ve nefes darlığı
- Ciltte kaşıntı, kızarıklık veya kurdeşen
- Dudaklarda veya göz çevresinde şişlik
- Gözlerde kaşıntı ve kızarıklık
- Ağız ve boğazda kaşıntı
- Bulantı, kusma veya ishal
Alerjik reaksiyonlar bazen hafif seyredebilir, ancak nadiren de olsa anafilaksi adı verilen ciddi ve hayatı tehdit eden reaksiyonlara yol açabilir.
Önemli bir nokta
Alerji benzeri birçok belirti aslında farklı hastalıklardan kaynaklanabilir. Bu nedenle doğru tanı için bir Çocuk Alerji ve İmmünoloji Uzmanı tarafından değerlendirilmek önemlidir.
1-B) Alerjiye neden olan alerjenler/tetikleyiciler nelerdir?
Alerjenler, bağışıklık sisteminde alerjik reaksiyonu başlatabilen maddelerdir. Bu maddeler vücuda solunum yolu, ağız yoluyla, deri temasıyla veya enjeksiyon yoluyla (deri altı, kas içi veya damar içi) girebilir.
Alerjik reaksiyon oluşturabilecek alerjen miktarı kişiden kişiye değişebilir. Aynı madde bazı kişilerde hiçbir sorun oluşturmazken, duyarlı bireylerde ciddi reaksiyonlara neden olabilir.
Bazen çok küçük miktarda alınan alerjenler hemen belirti oluşturmayabilir; ancak ilgili organlarda iltihabi bir sürecin başlamasına neden olabilir. Bu durum zamanla kişinin alerjenlere ve diğer çevresel uyaranlara karşı daha hassas hale gelmesine yol açar. Örneğin astımda hava yollarında gelişen kronik iltihap buna örnek gösterilebilir.
Alerjenler hem alerjik reaksiyonu başlatabilir hem de altta yatan iltihabi sürecin devam etmesine katkıda bulunabilir. Bunun dışında bazı çevresel faktörler de alerjik hastalıklarda tetikleyici rol oynayarak mevcut belirtilerin ortaya çıkmasına veya artmasına neden olabilir.
Sık görülen alerjenler
Solunum yolu (inhale edilen) alerjenleri
- Ev tozu akarları
- Polenler
- Evcil hayvan tüy ve deri döküntüleri
- Hamam böceği
- Küf ve mantar sporları
Besin alerjenleri
- Süt
- Yumurta
- Kuruyemişler (fındık, fıstık vb.)
- Buğday
- Soya
- Balık
- Kabuklu deniz ürünleri
Böcek zehirleri
- Arı zehri (venom)
İlaçlar
- Antibiyotikler
- Antikonvülzanlar (epilepsi ilaçları)
- Ağrı kesiciler (aspirin ve diğer non-steroid antiinflamatuvar ilaçlar)
- Monoklonal antikor tedavileri
Kontakt alerjenler
- Nikel
- Kobalt
- Potasyum dikromat
Diğer
- Lateks
Alerjik hastalıkları tetikleyebilen faktörler
Bazı durumlar doğrudan alerjiye neden olmasa da mevcut alerjik hastalıkların belirtilerini artırabilir. Bunlara tetikleyici faktörler denir.
- Egzersiz
- Sigara dumanı
- Hava kirliliği
- Enfeksiyonlar
- Stres
1-C) Alerjik Hastalıkların Risk Faktörleri Nelerdir? Kimlerde Görülür?
Alerjik hastalıklar genetik yatkınlık ve çevresel faktörlerin birlikte etkisiyle ortaya çıkan çok faktörlü hastalıklardır. Yani tek bir neden yoktur; kişinin genetik özellikleri ile yaşam ortamı birlikte rol oynar.
Genetik yatkınlık (Aile öyküsü)
Alerjik hastalıkların gelişiminde genetik faktörler önemli rol oynar.
Anne, baba veya kardeşlerinde astım, alerjik rinit, egzama ya da besin alerjisi olan kişilerde alerji gelişme riski daha yüksektir.
Erken yaşam dönemine ait faktörler
Hayatın erken dönemindeki bazı durumlar alerjik hastalık riskini artırabilir:
- Prematüre doğum
- Düşük doğum ağırlığı
- Anne karnındaki gelişimle ilgili bazı sorunlar
- Doğum şekli ve doğum sırasında yaşanan bazı problemler
- Erken dönemde büyüme ve gelişme sorunları
Alerjenlerle temas
Alerjik hastalıkların gelişiminde ev içi ve ev dışı alerjenlerle temas önemli rol oynar.
Ülkemizde en sık karşılaşılan alerjenlerden biri ev tozu akarlarıdır.
Bu mikroskobik canlılar özellikle halı, yatak, yastık ve yorganlarda yaşar ve nemli ortamlarda hızla çoğalırlar.
Diğer önemli alerjenler şunlardır:
- Polenler
- Küf ve mantar sporları
- Evcil hayvan alerjenleri (kedi, köpek vb.)
- Hamam böceği alerjenleri
Tahriş edici maddeler ve hava kirliliği
Bazı çevresel faktörler alerjik hastalıkların gelişmesini veya şiddetlenmesini kolaylaştırabilir.
- Sigara dumanı (pasif içicilik)
- Ev içi hava kirliliği
- Parfüm ve yoğun kokular
- Temizlik ürünleri ve deterjanlar
- Boya ve kimyasal maddeler
- Trafik kaynaklı hava kirliliği
Yaşam tarzı ve çevresel değişiklikler
Son yıllarda alerjik hastalıkların artması, “hijyen hipotezi” ile de açıklanmaktadır.
Modern yaşamda doğal ortamlarla ve mikroorganizmalarla temasın azalması, bağışıklık sisteminin farklı şekilde çalışmasına ve alerjik hastalıkların daha sık görülmesine neden olabilir.
Kırsal yaşamın koruyucu etkisi
Bazı araştırmalar, çiftlik ortamında büyüyen çocuklarda alerjik hastalıkların şehirde yaşayanlara göre daha az görüldüğünü göstermektedir. Bunun nedeni, hayvanlar ve doğal mikroorganizmalarla daha fazla temas edilmesi olabilir.
1-D) Alerjik hastalıklarda tanı nasıl konur?
Alerjik hastalıkların tanısı deneyim ve uzmanlık gerektirir. Bu nedenle tanı ve değerlendirme işlemleri mutlaka Alerji ve İmmünoloji uzmanları tarafından yapılmalıdır.
Alerji tanısında yalnızca test sonuçları değil, hastanın şikâyetleri ve klinik öyküsü de büyük önem taşır. Testlerin doğru şekilde yorumlanması gerekir; aksi halde yanlış tanı ve gereksiz tedaviler ortaya çıkabilir.
Doktorunuz, şikâyetlerinize ve muayene bulgularınıza göre hangi testlerin gerekli olduğuna karar verir.
Muayeneye gelmeden önce dikkat edilmesi gerekenler:
Alerji değerlendirmesi öncesinde şikâyetlerinizle ilgili bazı bilgileri not etmeniz tanı sürecini kolaylaştırır:
- Şikâyetler günün belirli bir saatinde mi ortaya çıkıyor?
- Uykudan uyandırıyor mu?
- Gün boyunca devam ediyor mu?
- Yılın belirli dönemlerinde mi görülüyor?
- Evcil hayvanlarla temas sonrası ortaya çıkıyor mu?
- Belirli yiyecek veya içeceklerle ilişkili mi?
- Aynı madde ile her karşılaşmada tekrar ediyor mu?
- Ev ortamında veya tatilde farklılık gösteriyor mu?
Bu bilgileri doktorunuzla paylaşmanız, daha hızlı ve doğru tanı konulmasına yardımcı olur.
Alerjik hastalıklarda kullanılan tanı yöntemleri:
Tanı için hastaya ve şüphelenilen alerji türüne göre farklı testler uygulanabilir:
- Solunum fonksiyon testleri
- Deri testleri
- Prick (prik) testleri
- İntradermal testler
- Yama (patch) testleri
- Kanda alerjene özgün IgE (spesifik IgE) testleri
- Provokasyon testleri
- Solunum yolu provokasyon testleri
- Besin provokasyon testleri
- İlaç provokasyon testleri
- Bazofil aktivasyon testleri (BAT)
- Lenfosit transformasyon testleri (LTT)
Tanı süreci, hastanın öyküsü, muayene bulguları ve uygun testlerin birlikte değerlendirilmesi ile yapılır.
1-E) Alerjik hastalığımı nasıl kontrol edebilirim?
Doktorunuz ve web sayfamızdan bu konuda bilgi sahibi olabilirsiniz. Ancak unutmamanız gereken 3 şey hastalığınızı kontrol edebilmenizin temelini oluşturmaktadır.
- Şikayetlerinizin nerede, ne zaman ve nasıl ortaya çıktığını iyi bilmelisiniz.
- Alerjenlerden olabildiğince uzak durun
- Tedavinize (ilaç, aşı vb) harfiyen uyun.
Tedavinin temel stratejisi olan bu üç kurala uyulması başarı şansımızı artıracaktır.
